Het gewenste resultaat én nul-op-de-meter

Hoe bouw je een kindcentrum dat nauwelijks energie verbruikt én hoog scoort bij leerlingen en personeel? In Delden staat zo’n gebouw. IKC Magenta laat zien hoe passief bouwen, slimme techniek en aandacht voor gebruikers samenkomen in één integraal kindcentrum. Het resultaat: een duurzaam en energiezuinig gebouw dat zelfs prijzen won. In gesprek met Gert-Jan ten Hoor, adviseur bij advies- en bouwprojectmanagement bureau CNB Climate Neutral Building.

Een prijs voor duurzaam bouwen win je in Nederland niet zomaar. In 2020 viel IKC Magenta in Delden in de prijzen. Het gebouw won namelijk de publieksprijs van de Nederlandse Duurzaam Bouwen Awards. Volgens de jury was het gebouw een inspirerend voorbeeld van hoe duurzaam, maatschappelijk vastgoed eruit kan zien. Niet alleen vanwege de energieprestatie, maar vooral omdat het gebouw laat zien hoe duurzaamheid, comfort en praktisch gebruik samen kunnen gaan. Maar het bleef niet bij die ene prijs: in 2025 werd Magenta ook bekroond met de Vastgoedprijs Twente.

Wat is passief bouw?

Als adviseur en bouwprojectmanager was Gert-Jan betrokken bij het hele proces van passief bouw. Van de eerste ideeën tot de oplevering. Passief bouw is een manier van bouwen die als doel heeft het energieverbruik te minimaliseren. Hiertoe worden verschillende maatregelen getroffen, die bijvoorbeeld te maken hebben met maximale isolatie, luchtdichtheid van de gebouwschil, beglazing en slim gebruik van zonnewarmte. Een mooie ambitie!

Toch vertelt de term ‘passief bouw’ volgens Gert-Jan eigenlijk maar een deel van het verhaal. ‘Passief bouw gaat oorspronkelijk vooral over het beperken van energieverbruik. Wij bekijken het vraagstuk liefst breder, met de eindgebruiker als bepalende factor: wat hebben gebruikers nodig om goed te kunnen functioneren in het gebouw? Comfort van de gebruiker staat centraal. In het verleden zag je weleens dat ramen omwille van isolatie niet open konden.’ Bij IKC Magenta is niet alleen gekeken naar energie, maar ook naar comfort en gezondheid. 

Beter een brede blik

Hoe is in de zomer de positie van de zon ten opzichte van het gebouw? En in de winter? Welke vorm van ventilatie is nodig? Wat is de rol van de ligging op het perceel? Isolatie gaat niet alleen over het ‘dicht’ maken van het gebouw, om verbruik te minimaliseren. Het gaat ook over comfort en de kwaliteit van het binnenklimaat voor de mensen die er dagelijks werken en leren. Daarom is bij IKC Magenta bijvoorbeeld gewerkt met een overstek. In de winter verwarmt de laagstaande zon de ruimte, maar de zoninval in de zomer blijft beperkt.

In veel duurzame gebouwen vormen installaties een kwetsbaar onderdeel. Ze zijn vaak duur in aanschaf en onderhoud. Bij IKC Magenta is daarom gezocht naar oplossingen waar zo min mogelijk installaties voor nodig zijn. Dat scheelt kosten. Uiteindelijk komt elk bouwproject neer op het maken van afwegingen tussen ambitie, kwaliteit en budget. Volgens Gert-Jan bestaat er niet één perfecte oplossing. Maar een brede blik brengt je tot verrassende antwoorden op de vraag hoe je zorgt voor een prettig binnenklimaat. Tegen minimale kosten.

Innovatiekracht

IKC Magenta is in 2018 gebundeld aanbesteed met KC Markelo en is de eerste  innovatiepartnerschap aanbesteding in de scholenbouw in Europa. Een bijzondere innovatie  bij IKC Magenta is het systeem van SoundEnergy. Dit thermo-akoestische systeem gebruikt geluidsgolven om warmte om te zetten in koeling of verwarming. Het systeem heeft geen bewegende delen en is daardoor bijna onderhoudsvrij.Het voordeel is dat de opgewekte energie direct in het gebouw kan worden gebruikt. Ook in materiaalkeuze is gezocht naar duurzame oplossingen. Zo is de gevel geïsoleerd met houtvezelisolatie (Pavatex), een in de scholenbouw zeker in 2020 erg vernieuwende toepassing. 

Daarnaast werd bewust ruimte gemaakt voor experiment en innovatie. Climate Neutral Building heeft hiervoor de denkkracht van Novel-T en de Universiteit Twente ingezet. Gert-Jan: ‘Onze vraag aan hen was te komen met voorbeelden van innovaties die we in deze school zouden kunnen toepassen. De absolute winnaar was de geluiddempende prikbordwand, gemaakt van spijkerbroeken van de kinderen van school. Dit idee is ook echt uitgevoerd. De wand is gemaakt van vermalen spijkerbroeken, zorgt voor goede geluidsdemping én vertelt een mooi verhaal.’

Ook op andere plekken in het gebouw zijn educatieve elementen aangebracht. Zo is er een uitsparing gemaakt in een buitenpaneel dat de docentenlounge afschermt. Zo krijgen de kinderen een doorsnede van de opbouw van de geïsoleerde gevelwand te zien.

Missie meer dan geslaagd

IKC Magenta is een nul-op-de-meter pand. Dat betekent dat het gebouw over het hele jaar ongeveer evenveel energie opwekt als het verbruikt. Het gebouw blijft wel aangesloten op het elektriciteitsnet. De energiebalans wordt namelijk niet per moment berekend, maar over het hele jaar. En dat alles is gebouwd binnen het budget. Ruim vijf jaar na oplevering bevestigen de ervaringen van gebruikers nog steeds het prettige karakter van het gebouw. Kinderen geven aan dat ze vooral de rust in het gebouw waarderen, de verbinding tussen binnen en buiten en de natuurlijke speelruimte. Medewerkers noemen vooral de koelte in de zomer, de ruime groepsruimten, de personeelslounge en de samenwerking met partners in het gebouw. Voor energie, luchtkwaliteit en thermisch comfort is het gebouw conform frisse scholen klasse A en klasse B voor geluid en licht. En niet onbelangrijk: de Gemeentelijke Praktijk Richtlijn duurzaam bouwen beoordeelt het gebouw op alle onderdelen ruim boven de 8!