Drie uitdagingen, drie oplossingen 

Een nieuw schoolgebouw neerzetten, dat is voor veel schoolbesturen en gemeenten geen dagelijkse kost. Waar moet je beginnen en vervolgens: hoe breng je ambities, budget en beschikbare tijd bij elkaar? Architect Jimmy van der Aa vertelt over Wisperweide in Weesp, een moderne, duurzame en sfeervolle houten basisschool die in 10 maanden is gerealiseerd. Binnen budget. Hoe?  

Het splinternieuwe gebouw van basisschool Wisperweide is verre van standaard. Ruimtelijk, licht en toch warm, met een op de onderwijskundige visie van school afgestemde indeling en bovenal (akoestisch) bijzonder comfortabel. De kastenwanden tussen lokaal en verkeerszone zijn multifunctioneel. Ze fungeren als een volledig afgewerkte kastruimte, glazen wand, garderobe of anders. De gangen zijn niet alleen verkeerszones, dankzij de extra breedte dienen zij ook als multifunctioneel verlengstuk van de klaslokalen. De ruimte onder de brede tribune-trap is niet zoals je zou verwachten een bergruimte, maar wordt voor de leerlingen van de onderbouw ingezet als knusse speelhoek met robuuste houten spanten.  

Wisperweide is opgeleverd in november 2025 en daarmee het eerste schoolgebouw dat binnen het Innovatiepartnerschap Scholen (IPS) van de gemeente Amsterdam is gerealiseerd. In de praktijk betekent dit onder andere dat al heel wat stappen zijn gezet, voordat een school aanhaakt. In plaats van het wiel iedere keer opnieuw uit te vinden met een doolhof aan keuzes, ligt dankzij het IPS een menukaart voor de school klaar. 

We zien bij veel aanbestedingen voor een nieuw schoolgebouw grote wensen en ambities. Een gebouw moet duurzaam en op z’n minst BENG (bijna energieneutraal) zijn, bio-based, ruimtelijk en liefst aanpasbaar voor toekomstige scenario’s. Het gebouw moet aansluiten op verschillende onderwijsconcepten en op de stedenbouwkundige randvoorwaarden. Natuurlijk super goed, al blijken wensen en budget vaak ver uit elkaar te liggen. -Jimmy      

Bij het IPS ligt dat anders. Daar zijn de eisen en wensen aan de voorzijde al afgestemd, bepaald en vastgelegd in een generiek programma van eisen. Hierop is het systeem ontwikkeld en het budget afgestemd. Doordat het systeem van Schools by Circlewood al technisch is uitgewerkt en getoetst, hoef je je als schoolbestuur niet bezig te houden met de technische uitwerkingen en (on)mogelijkheden. Zo kon het gesprek bij Wisperweide gaan over de specifieke wensen, de ruimte, relaties, sfeer en identiteit van het toekomstige gebouw. En was er meer tijd om de gebruikers mee te nemen in dat proces. Precies wat je wilt! Ook zonder een constructie als IPS kun je als IKC deze weg bewandelen. Steeds vaker nemen consortia, waarin een aantal vaste ketenpartners samenwerken, deze overkoepelende, coördinerende en uitvoerende rol op zich. Zij weten wat kan, wat nodig is en hoe het kostenplaatje eruitziet. Zij verzorgen het gehele proces, van het ontwerpen van het gebouw, interieur en terrein, tot afstemming met de verschillende stakeholders, het bewaken van de planning, het bouwen en opleveren van de school, tot eventueel het onderhoud in de gebruikersfase. Dat scheelt inspanning, tijd en geld. Onder andere omdat hiermee onderstaande drie veelvoorkomende uitdagingen worden aangepakt. 

1. Van keuzestress naar overzicht 

Het maken van keuzes is lastig als je niet volledig thuis bent in de materie. Daarom is het voor schoolbesturen en gemeenten een enorme hulp om te kunnen werken met standaardformulieren, -contracten, -plannen en rekenmodellen. Deze hulpmiddelen maken het mogelijk om goed onderbouwde beslissingen te nemen over beleid, bouw, onderhoud en exploitatie. Zo krijg je inzicht in de financiële gevolgen van je wensen en eisen. Met de instrumenten van het Programma Onderwijshuisvesting kun je dit eenvoudig en overzichtelijk zelf uitvoeren. 

2. Van definitief naar flexibiliteit op ieder niveau 

Wat je bouwt, hoeft niet een jarenlang vaststaand eindstation te zijn. Werken met een circulaire bouwmethode, met remontabele en bio-based materialen in standaardafmetingen, creëert veel mogelijkheden. Je kunt gebouwen maken die op de korte, middellange en lange termijn flexibel en aanpasbaar zijn, verschillende onderwijsconcepten kunnen huisvesten, en andere functies kunnen onderbrengen. Deze aanpak wint terrein, want door te standaardiseren kom je sneller en kostenefficiënter tot een beter eindresultaat. 

Basisschool Wisperweide is gerealiseerd door Schools by Circlewood. Concreet leverde deze samenwerking onder andere op dat de fase tot aan de vergunning 40% minder tijd kostte. Dankzij de modulaire bouw was Wisperweide binnen 8 weken wind- en waterdicht. De basismodules voldoen aan alle mogelijke eisen op het gebied van flexibiliteit, multifunctionaliteit, kwaliteitskader OHV, programma van eisen Frisse Scholen, duurzaamheid, circulariteit, (brand)veiligheid, besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) en meer. De modules arriveren kant-en-klaar op de bouwplaats, waar het geheel in een enorm tempo wordt geassembleerd. Het pand is gestandaardiseerd, zonder standaard te zijn.  

3. Van budgetbeperkingen naar betaalbare bouw 

Omdat het budget vrijwel altijd een beperkende factor is, is het goed om vanaf de beginfase inzicht in de kosten te hebben en waar mogelijk slim kostenreductie te realiseren.  

• Schaalvergroting 

Kun je meerdere scholen of gemeenten aanhaken? In plaats van eenmalig en solo aan de slag te gaan en het wiel iedere keer opnieuw uit te vinden, heeft het vele (financiële) voordelen om met een systeem te werken. De gemeente Amsterdam heeft dit aan de voorkant binnen het IPS ingebouwd. Door nieuwe uitvragen in lijn te brengen met het IPS worden de proceskosten verlaagd en de kwaliteit van de school verhoogd. 

• Restwaarde 

Het is financieel aantrekkelijk om te kunnen rekenen met een bepaalde restwaarde van je gebouw. Schools by Circlewood garandeert een restwaarde van zo’n 400 euro per m² bvo, gebaseerd op de circulaire restwaardemethodiek. Dat betekent dat de afschrijving aanmerkelijk lager uitvalt en er financiële ruimte aan de voorzijde kan worden gemaakt. Dit komt de kwaliteit van het gebouw te goede.  

• Realiseer (je) de impact voor lange termijn! 

Een krap investeringsbudget kan verleiden tot kortetermijnkeuzes. Maar onthoud: je bouwt voor tientallen jaren. Naast acceptabele kapitaallasten zijn lage exploitatiekosten en flexibiliteit minstens zo belangrijk. En bovenal: het sociale kapitaal – een gezonde, inspirerende leeromgeving voor kinderen – zou doorslaggevend moeten zijn. 

De beslissingen van vandaag vormen de basis voor de toekomst: financieel, sociaal én ecologisch. Investeren in schaalvergroting en standaardisatie is daarom niet alleen logisch, maar noodzakelijk. Het levert robuuste gebouwen op, verlaagt exploitatiekosten, creëert een gezonde leeromgeving en verkleint de ecologische voetafdruk. 

‘Op deze manier bouwen is een lerend proces. We blijven bijschaven en verder perfectioneren, zodat iedere volgende school nóg beter wordt en we meer voor minder kunnen bieden. Hoewel de eerste reacties op het ontwerp en de bouw van basisschool Wisperweide geweldig waren, moet het mooiste moment nog komen. Ik kan niet wachten om die koppies van de kinderen te zien, als zij voor het eerst over de drempel van hun nieuwe school stappen!’ lacht Jimmy.