Geen individueel probleem, maar een gezamenlijke uitdaging 

Bij Archipel Scholen en Onze Wijs zijn in totaal zo’n 30 Zeeuwse scholen voor primair onderwijs aangesloten. De twee schoolbesturen werken op verschillende terreinen al nauw samen en zoeken elkaar daarin steeds vaker op. Ook bij de verduurzaming van hun onderwijsvastgoed besloten zij gezamenlijk op te trekken. Daarbij lag een belangrijke vraag op tafel: hoe combineer je de verduurzamingsambities zo slim mogelijk met het onderhoud dat de komende jaren toch al moet plaatsvinden? OCS Maatschappelijk Vastgoed, dat al als onderhoudspartner bij de schoolgebouwen betrokken was, adviseerde de besturen bij deze opgave. 

De verduurzaming van schoolgebouwen is voor onderwijsorganisaties een flinke opgave. Een deel van de gebouwen van Archipel en Onze Wijs dateert uit de jaren zestig van de vorige eeuw of zelfs eerder en vraagt om onderhoud. Daarbij wilden beide schoolbesturen hun vastgoed toekomstbestendiger en energiezuiniger maken. Dat vraagt om investeringen, terwijl de beschikbare middelen binnen het onderwijs niet onbeperkt zijn. 

Juist daarom besloten Onze Wijs en Archipel deze uitdaging gezamenlijk op te pakken. De organisaties werkten al regelmatig samen en zagen kansen om ook bij onderhoud en verduurzaming kennis, plannen en werkzaamheden te bundelen. OCS was vanuit de bestaande samenwerking al betrokken bij het onderhoud van de gebouwen en dacht mee over de verduurzamingsmogelijkheden en de koppeling met geplande onderhoudswerkzaamheden. Mathijn Arts, adviseur bij OCS: ‘Door samen te werken versterk je elkaar. Je deelt kennis, denkt met elkaar mee en kunt gezamenlijk slimmere keuzes maken. Zeker wanneer je verduurzaming weet te koppelen aan onderhoud dat toch al op de planning staat.’ 

Verduurzamen begint niet met investeren, maar met inzicht 

Voordat maatregelen werden genomen, wilden de schoolbesturen eerst goed weten waar de grootste kansen lagen. Daarom werd de bestaande situatie van de gebouwen in beeld gebracht. Met behulp van verduurzamingsrapportages en beschikbare onderhoudsinformatie ontstond inzicht in de technische staat, het energiegebruik en mogelijke verduurzamingsmaatregelen. 

Die informatie vormde de basis om onderhoud en verduurzaming naast elkaar te leggen. Waar staan de komende jaren onderhoudswerkzaamheden gepland? Welke verduurzamingsmaatregelen kunnen daar logisch aan worden gekoppeld? En waar levert een investering de meeste winst op voor het gebouw, het energiegebruik en het comfort van leerlingen en medewerkers? 

Slimme volgorde 

Mathijn: ‘Door de situatie goed in beeld te brengen, kun je veel gerichter keuzes maken. Niet alles hoeft tegelijk en niet iedere technisch mogelijke maatregel is op dat moment ook de verstandigste investering. Juist door onderhoud en verduurzaming in samenhang te bekijken, kun je de beschikbare middelen effectiever inzetten.’ 

Bij het bepalen van de maatregelen werd onder andere gekeken naar de principes van de Trias Energetica. Daarbij staat de volgorde van maatregelen centraal: eerst de energievraag van een gebouw beperken, vervolgens energie zo efficiënt mogelijk gebruiken en daarna bepalen hoeveel duurzame energie nog moet worden opgewekt. Zo voorkom je dat te vroeg wordt geïnvesteerd in bijvoorbeeld installaties of zonnepanelen, terwijl eerst nog winst te behalen is met maatregelen aan het gebouw zelf. 

Voor Archipel en Onze Wijs was daarnaast de aansluiting op het onderhoud belangrijk. Wanneer bijvoorbeeld een dak, gevel of ander gebouwonderdeel toch aan onderhoud toe is, ontstaat een logisch moment om tegelijkertijd te onderzoeken welke verduurzamingsstap kan worden gezet. Zo wordt verduurzaming geen losstaand project, maar onderdeel van een bredere en meerjarige aanpak van het vastgoed. 

Samenwerking als versneller 

Dat beide schoolbesturen al nauw met elkaar samenwerken, maakte het logisch om ook deze opgave gezamenlijk te benaderen. Vanaf het begin werden plannen en mogelijkheden met elkaar besproken en beoordeeld. Mathijn: ‘De bestuurders van Archipel en Onze Wijs kijken met elkaar mee en brengen ieder hun eigen kennis en ervaring in. Daardoor kun je elkaar scherp houden en samen betere afwegingen maken.’ 

Ook richting de markt biedt gezamenlijk optrekken voordelen. Door werkzaamheden waar mogelijk te bundelen, ontstaat schaalgrootte en kan een aantrekkelijkere en inhoudelijk sterkere uitvraag worden gedaan. Leveranciers kunnen werkzaamheden combineren, materialen efficiënter inkopen en hun capaciteit beter plannen. 

Tegelijkertijd vraagt samenwerking om goede onderlinge afstemming. Iedere organisatie heeft eigen gebouwen, prioriteiten en besluitvorming. Het gaat er daarom niet om alles per definitie gezamenlijk te doen, maar juist om te bepalen waar samenwerking daadwerkelijk meerwaarde oplevert. Doordat Archipel en Onze Wijs elkaar goed kennen en al vaker samenwerken, kunnen zij daarin gezamenlijk keuzes maken. 

Concreet en haalbaar 

De verduurzamingsambities zijn groot, maar de beschikbare middelen zijn niet onbeperkt. Een toegekende DUMAVA-subsidie maakte het mogelijk om een belangrijke stap te zetten, maar ook met subsidie blijft een eigen bijdrage noodzakelijk. Dat betekent dat keuzes moeten worden gemaakt. 

Daarom is gekeken naar maatregelen die zowel vanuit onderhoud als vanuit verduurzaming logisch en haalbaar zijn. 

Mathijn: ‘Je kijkt steeds waar de grootste behoefte én de grootste kans ligt. Welke werkzaamheden moeten sowieso worden uitgevoerd? Welke verduurzamingsmaatregelen kun je daar direct aan koppelen? En waar levert dat op korte en langere termijn het meeste effect op?’ 

Zo kregen onder andere daken aandacht. Waar werkzaamheden aan het dak nodig waren, werd tegelijkertijd gekeken naar mogelijkheden om de prestaties van het gebouw te verbeteren. Op verschillende plekken is bijvoorbeeld gekozen voor witte dakbedekking. Hierdoor warmt het dak in de zomer minder sterk op, wat bijdraagt aan een aangenamer binnenklimaat. Op die manier wordt een onderhoudsmoment benut om tegelijkertijd een verduurzamings- of comfortverbetering te realiseren. 

Stap voor stap naar toekomstbestendige scholen 

Inmiddels zijn bij zes scholen onderhouds- en verduurzamingsmaatregelen uitgevoerd. Daarmee hebben Archipel en Onze Wijs een eerste concrete stap gezet binnen een opgave die zich over meerdere jaren uitstrekt. De aanpak laat zien dat verduurzaming niet per definitie vraagt om één groot, losstaand project. Juist door vooruit te kijken en verduurzamingsmaatregelen te verbinden aan natuurlijke onderhoudsmomenten, kunnen beschikbare middelen doelgericht worden ingezet. 

Mathijn: ‘De kracht zit voor mij in de combinatie. Archipel en Onze Wijs hebben de ambitie om hun gebouwen verder te verduurzamen en kiezen ervoor om daarin samen op te trekken.’ De komende jaren blijven beide schoolbesturen gezamenlijk kijken welke stappen op welk moment het meest logisch zijn. Zo groeien onderhoud en verduurzaming steeds meer naar elkaar toe en werken Archipel en Onze Wijs stap voor stap aan toekomstbestendige schoolgebouwen.